Dẫn đầu một Châu Á đổi mới tài chính với Ngân hàng mở (OPEN BANKINg)

Ngân hàng mở (Open Banking) là một trong những đổi mới quan trọng nhất đối với các dịch vụ tài chính tiêu dùng trên toàn thế giới, giúp tăng cường kết nối giữa các ngân hàng, fintech và các phân khúc tài chính khác. Điều này giúp cải thiện sự cạnh tranh của các nhóm ngành trên cũng như gia tăng khả năng tiếp cận thị trường đối với các sản phẩm và dịch vụ tài chính khác.

Digibank CMS- Sample image floating

Ngân hàng mở (Open Banking) là gì? 

Như đã đề cập tromg bài viết trước, Ngân hàng mở (Open Banking) được định nghĩa như một hệ thống cung cấp cho các công ty và khách hàng một loạt các sản phẩm và dịch vụ dựa trên các luồng dữ liệu mở và được người dùng cho phép, thường là thông qua các giao diện lập trình ứng dụng (API). Khái niệm này vượt ra ngoài ngân hàng truyền thống để bao gồm một loạt các dịch vụ tài chính khác cũng như cung cấp cho người tiêu dùng quyền kiểm soát và chuyển dữ liệu tài chính.

Chỉ thị Dịch vụ thanh toán châu Âu 2018 (PSD2) thiết lập một khung pháp lý cho các luồng dữ liệu an toàn và tạo ra một thị trường tích hợp cho thanh toán kỹ thuật số bằng cách thiết lập các tiêu chuẩn chung về xác thực, quyền riêng tư, bảo mật và tính di động của dữ liệu. PSD2 cũng buộc các ngân hàng cung cấp cho các nhà cung cấp (bên thứ ba) quyền truy cập vào dữ liệu khách hàng. Châu Âu là một trong những khu vực đầu tiên áp dụng hệ thống Ngân hàng mở. Điển hình như ở Vương Quốc Anh, khi triển khai PSD2, quốc gia này đã mở rộng theo chỉ thị tập trung vào thanh toán, bắt buộc tất cả dữ liệu tài chính phải được mở cho người tiêu dùng và cũng quy định rằng các tổ chức tài chính phải cung cấp API để chuyển giao chức năng của dữ liệu đó. Chính cách tiếp cận này của Vương quốc Anh đã trở thành tiêu chuẩn thực tế để mô tả về Ngân hàng mở.

Đối với châu Á, một số quốc gia đã bắt đầu tiến hành triển khai hệ thống Ngân hàng mở khi nhận ra những lợi ích mà Ngân hàng mở có thể mang lại, mặc dù không nhất thiết phải có quyền truy cập mở bằng API.

Digibank CMS- Sample image floating

Tác động của Ngân hàng mở đối với các quốc gia châu Á

Ngân hàng mở có tiềm năng tạo ra các cơ hội cho sự thúc đẩy về tài chính của những nhóm khách hàng chưa có tài khoản ngân hàng cũng như chưa tiếp cận được đầy đủ các dịch vụ từ ngân hàng theo nhiều cách khác nhau.

Riêng ở châu Á, nơi có hơn 4 tỷ người, vẫn có một số người dân chưa có tài khoản ngân hàng cũng như chưa tiếp cận được đầy đủ các dịch vụ từ ngân hàng, đây là nhóm khách hàng tiềm năng để khai thác phục vụ và đưa vào hệ thống tài chính, nhằm mang lại lợi ích cho người tiêu dùng, doanh nghiệp, công ty tài chính truyền thống và người mới tìm hiểu về công nghệ.

Bằng cách tạo điều kiện truy cập dữ liệu ngân hàng, Ngân hàng mở có thể đóng vai trò là chất xúc tác cho các sản phẩm và dịch vụ tài chính mới, chẳng hạn như tiếp cận dịch vụ bảo hiểm và nâng ngạch hạn mức tín dụng. Ví dụ, tại Indonesia, Bank Andara và Fundamo đã ra mắt mạng lưới dịch vụ tài chính vi mô hỗ trợ di động, được xây dựng trên các API mở, cho phép các tổ chức tài chính vi mô có thể tiếp cận tới 40 triệu người Indonesia đã bị loại trừ tài chính trước đây. Ngân hàng mở có thể giúp họ tiếp cận các dịch vụ sáng tạo như bảo hiểm vi mô mà trước đây họ không thể tiếp cận.

Do đó, nền tảng truy cập mở có thể giúp người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận các dịch vụ tài chính với mức giá cạnh tranh nhất. Đối với các nhà cung cấp dịch vụ tài chính, việc cung cấp nền tảng dịch vụ tốt nhất và các sản phẩm mang tính sáng tạo đến cho khách hàng với giá cả cạnh tranh có thể giúp tăng doanh thu và thị phần.

Xây dựng hệ sinh thái tài chính mở trong khu vực Châu Á

Việc tạo ra một hệ sinh thái tài chính mở đòi hỏi phải phát triển cả về công nghệ lẫn thay đổi chiến lược. Để đáp ứng nhu cầu thị trường nhanh hơn, các ngân hàng và Tổ chức Dịch vụ Tài chính (FSI) cần cho phép truy cập vào các hệ thống nội bộ thông qua các API của bên thứ ba. Việc này sẽ dẫn đến các lỗ hổng bảo mật và các vấn đề ổn định hệ thống và các ngân hàng và FSI có thể giải quyết bằng cách tận dụng công nghệ đám mây để giải quyết những vấn đề này trong khi khai thác các lợi ích của Ngân hàng mở.

Kết hợp với sự gia tăng của các nền tảng tài chính kỹ thuật số khác (chẳng hạn như Fintech) đã mang lại bước nhảy vọt cho khu vực Châu Á trong thế hệ dịch vụ tài chính kỹ thuật số tiếp theo. Khi Ngân hàng Mở được chấp nhận và trở nên phổ biến trên toàn thế giới, không nghi ngờ khi nói rằng, Châu Á là khu vực có tiềm năng vững mạnh để đi đầu trong việc đổi mới và có thể dẫn đầu các xu hướng trên toàn cầu.

Và câu hỏi đặt ra là: “Làm thế nào để các quốc gia Châu Á có thể bắt kịp thị trường thế giới và tìm ra hướng phát triển riêng?”

Digibank CMS- Sample image floating

Theo một khảo sát gần đây của PwC, ước tính rằng 8 trong số 10 thị trường thanh toán di động phát triển nhanh nhất thế giới là ở châu Á. Thị trường phát triển nhanh nhất hàng đầu là Việt Nam, với hơn 60% người dùng thường xuyên giao dịch, và hầu hết thực hiện giao dịch qua điện thoại thông minh. Google ước tính rằng khoảng 1 tỷ USD giao dịch không dùng tiền mặt (chủ yếu dựa trên thanh toán di động) đã được thực hiện vào năm 2017 trên các nền tảng thương mại kỹ thuật số địa phương, chẳng hạn như trên các dịch vụ đi xe của Grab hoặc Go-Jek. Tại Trung Quốc, hơn một nửa giao dịch theo phương thức point-to-point ngày nay được thực hiện thông qua các ví điện tử như AliPay hoặc WePay, với tổng giá trị ước tính lên đến hơn 122 tỷ đô la.

Đứng trước sự cạnh tranh gay gắt từ các ngân hàng đổi mới đang áp dụng số hóa, các ngân hàng truyền thống cũng đang tăng tốc đổi mới bằng cách phát triển API và các dịch vụ mới, đồng thời tận dụng các cơ hội đến từ khung pháp lý mới. Ngược lại, các ngân hàng truyền thống nếu không thích ứng kịp với hệ thống Ngân hàng mở như một sự phát triển tất yếu sẽ không thể giữ chân khách hàng và đáp ứng nhu cầu của những người dùng am hiểu công nghệ ngày nay.

Mặc dù không thu hút quá nhiều sự chú ý của công chúng, luật pháp ngân hàng châu u lại thu hút sự chú ý của nhiều cơ quan tiền tệ trên thế giới. PSD2 yêu cầu các ngân hàng tạo API (phương tiện đóng gói và chia sẻ bộ dữ liệu riêng biệt giữa các tổ chức) cho các giao dịch ngân hàng kỹ thuật số. Với mục tiêu điều chỉnh kinh nghiệm của Châu Âu cho phù hợp với bối cảnh Châu Á, các cơ quan quản lý ở Châu Á hiện đang tìm cách tạo ra các hành lang pháp lý nhằm tạo điều kiện để hệ sinh thái Ngân hàng mở có thể phát triển mạnh ở Châu Á. Chẳng hạn, các nhà quản lý Nhật Bản đã khuyến khích các ngân hàng phát hành API, và một đạo luật ngân hàng sửa đổi dự kiến sẽ khuyến khích 80 ngân hàng bán lẻ lớn mở API vào năm 2020.

Ở một số quốc gia khác, sự hợp tác theo kiểu hộp cát (sandbox) giữa các ngân hàng, fintech và các cơ quan quản lý đã thúc đẩy cuộc tranh luận về hướng mà các hoạt động Ngân hàng mở nên thực hiện và đẩy nhanh sự phát triển của API khu vực. Vào tháng 7 năm 2018, Cơ quan Tiền tệ Hồng Kông (HKMA) đã công bố khung API cho Ngân hàng mở được phát triển với sự hợp tác của các bên liên quan trong ngành, đã đạt được sức hút. Kể từ đầu năm 2019, khoảng 20 ngân hàng bán lẻ ở Hồng Kông đã tung ra hơn 500 API mở cho thông tin sản phẩm và sẽ tham gia vào giai đoạn hai, liên quan đến API cho các khoản vay, thẻ tín dụng và các ứng dụng mới khác vào tháng 10 năm nay.

Tương tự, Cơ quan tiền tệ Singapore (MAS) đã xuất bản API Playbook vào tháng 11 năm 2019. Cho đến nay, Cục Đăng ký API Singapore đã ghi lại 121 API giao dịch và 192 API thông tin. Vào năm 2017, DBS, ngân hàng lớn nhất ở Singapore, đã ra mắt thứ mà họ tuyên bố là nền tảng phát triển API lớn nhất thế giới để chuyển tiền và các dịch vụ khác của ngân hàng kỹ thuật số của riêng mình và các đối tác như PropertyGuru, AIG và FoodPanda.

i) Tạo dựng cơ sở hạ tầng vững chắc

Tốc độ phát triển đáng kinh ngạc mà châu Á đang đi đầu trong việc số hóa, đặc biệt là trong lĩnh vực tài chính, phần lớn được thúc đẩy bởi sự phát triển của các nền tảng giao dịch di động, ngày càng tăng người tiêu dùng áp dụng ngân hàng kỹ thuật số và tăng cường nỗ lực của các chính phủ châu Á nhằm thúc đẩy xã hội không tiền mặt. Để sự phát triển này tiếp tục tăng trưởng bền vững, các ngân hàng cần tạo ra một cơ sở hạ tầng vững chắc. Do đó, cả hệ thống hạ tầng công nghệ và khuôn khổ pháp lý để hỗ trợ công nghệ là yêu cầu bắt buộc đang được đặt ra.

Các quốc gia Châu Á cần phải ban hành hệ thống pháp luật vững chắc để thúc đẩy Ngân hàng mở trong việc chia sẻ dữ liệu và cho phép các bên thứ ba cung cấp sản phẩm và dịch vụ trên một nền tảng tập trung. Điều này cho phép số hóa nền kinh tế châu Á, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các nền tảng công nghệ để cung cấp các sản phẩm và dịch vụ tài chính hợp nhất cho khách hàng, đồng thời tăng cường cạnh tranh giữa các nhà cung cấp dịch vụ tài chính.

Khi các ngân hàng tham gia vào quan hệ đối tác và phát triển các nền tảng API mới, cần phải đảm bảo rằng họ luôn nhận thức được các rủi ro an ninh mạng và các vấn đề về tính ổn định đang tiềm ẩn, đồng thời thực hiện các bước để giảm thiểu chúng. Điều này nhằm giúp xây dựng niềm tin của người dùng trong việc bảo mật cơ sở dữ liệu và yên tâm sử dụng các dịch vụ sẵn có mà các Ngân hàng mở cung cấp cho họ.

ii) Bảo vệ quyền dữ liệu của khách hàng

Mặc dù Ngân hàng mở hứa hẹn mang lại nhiều lợi ích cho người tiêu dùng nhưng việc chia sẻ dữ liệu khách hàng rộng rãi đòi hỏi các ngân hàng phải tăng cường bảo vệ dữ liệu người dùng. Đặc biệt, cần tập trung vào các vấn đề riêng tư liên quan đến dữ liệu, vì sự gia tăng số lượng kết nối khiến các bên trái phép dễ dàng truy cập và đánh cắp dữ liệu của người dùng và doanh nghiệp. Cần có một đội để kiểm tra và giám sát các truy cập trái phép. Quyền riêng tư đang nổi lên như một mối quan tâm hàng đầu trong nền kinh tế kỹ thuật số, không chỉ ở các nước châu Á mà còn trên toàn cầu.

Ngân hàng mở cũng đặt ra câu hỏi về tính minh bạch, tính trực quan và tính di động của dữ liệu người dùng. Người dùng dịch vụ tài chính mở có quyền minh bạch trong dữ liệu nào được thu thập, cách sử dụng chúng và liệu chúng có dẫn đến quyết định tài chính được đưa ra bởi nhà cung cấp không?

Vì vậy, các quốc gia châu Á có thể tham khảo Quy định bảo vệ dữ liệu chung (GDPR) của châu u để lấy ví dụ về các luật và quy định mới trong việc thúc đẩy bảo vệ dữ liệu trong nền kinh tế kỹ thuật số mở. GDPR chứa một loạt các tiêu chuẩn bảo vệ dữ liệu bao gồm các tiêu chuẩn liên quan đến quyền riêng tư, tính minh bạch và tính di động. Vì các công ty châu Á kinh doanh ở châu u phải đáp ứng các tiêu chuẩn GDPR nghiêm ngặt, kinh nghiệm của họ trong việc tuân thủ các quy định bảo vệ dữ liệu có thể giúp bảo vệ quyền riêng tư và dữ liệu người dùng trong một hệ thống Ngân hàng mở ở châu Á.

iii) Xây dựng bộ tiêu chuẩn cho Open API mở đối với khu vực Châu Á

Khi các nước châu Á bắt đầu đẩy mạnh việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống Ngân hàng mở, các tiêu chuẩn chung dành riêng cho châu Á, hay thậm chí, các tiêu chuẩn toàn cầu vẫn chưa được xác định rõ ràng. Tuy nhiên, nếu các quốc gia trong khu vực hướng tới việc thống nhất một bộ tiêu chuẩn chung đối với toàn bộ hệ thống Open APIs, điều này sẽ thúc đẩy sự phát triển của các Ngân hàng mở (Open Banking) trong tương lai gần. Ví dụ, một số quốc gia như Ấn Độ đang ban hành các yêu cầu nội địa hóa dữ liệu nghiêm ngặt cho các hoạt động tài chính địa phương, buộc các doanh nghiệp đa quốc gia hoạt động tại quốc gia này phải xem xét lại việc quản trị dữ liệu. Các quốc gia như vậy có quyền yêu cầu bản địa hóa dữ liệu trên cơ sở bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư. Chính những yêu cầu như vậy sẽ hạn chế đáng kể tính di động và khả năng tương tác của dữ liệu xuyên biên giới.

Hiện tại, các quốc gia ở châu Á sẽ phải đối mặt với một số vấn đề khi dự tính xây dựng một khuôn khổ Ngân hàng mở. Các quốc gia nên áp dụng cách tiếp cận công nghệ trung lập hay yêu cầu các công nghệ cụ thể như API? Dữ liệu người dùng có giá trị sẽ được bảo vệ như thế nào đồng thời thúc đẩy tính minh bạch, dễ hiểu và tính di động của dữ liệu? Làm thế nào các nước Châu Á có thể phát triển các tiêu chuẩn khu vực của riêng họ trong khi vẫn đảm bảo tính tương tác và tính khả chuyển của dữ liệu trên toàn cầu?

Không có giải pháp nào "phù hợp cho tất cả" (one-size-fits-all solution) để triển khai hệ thống Ngân hàng mở ở châu Á và mỗi câu hỏi được đặt ra sẽ cần được suy nghĩ nghiêm túc và có lẽ phải mất rất nhiều thời gian để có thể trả lời.

Tham khảo:

1. Data sharing and Open Banking

2. Financial Industry API Register

3. Mobile payments in Vietnam fastest growing globally, Thailand emerges second in Southeast Asia.