Vai trò của thanh toán điện tử trong việc HOÀN THÀNH mục tiêu phát triển thương mại điện tử của Việt Nam trong giai đoạn 2021-2025

Thương mại điện tử là một trong những lĩnh vực tiên phong của nền kinh tế số, nơi các công nghệ phần mềm và phân tích dữ liệu được ứng dụng rộng rãi nhằm tăng hiệu quả của chu trình kinh doanh, góp phần hiện đại hóa hệ thống phân phối, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, thúc đẩy phát triển thị trường trong nước và xuất khẩu.

Quy hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia đã được phê duyệt theo Quyết định số 645/QĐ-TTg 

Ngày 15/5/2020, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc ban hành Quyết định số 645/QĐ-TTg phê duyệt “Quy hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2021-2025”. Với trọng tâm nhằm phát triển thương mại điện tử bằng việc tạo ra môi trường chính sách thuận lợi, sử dụng hợp lý ngân sách cho việc phát triển và thu hút đầu tư tham gia vào quá trình thúc đẩy phát triển thương mại điện tử.

Cụ thể, kế hoạch đã đề ra các mục tiêu cụ thể phải đạt được đến năm 2025, chẳng hạn như:

  • Tỷ lệ thâm nhập thương mại điện tử tăng lên 55% và doanh thu của thương mại điện tử chiếm 10% trên tổng doanh thu bán lẻ;

  • Thanh toán điện tử làm gia tăng đến 50% thanh toán trên các sàn thương mại điện tử và các hóa đơn điện tử được tạo lập nhằm cung cấp cho 70% giao dịch mua thương mại điện tử. Chi phí hậu cần và giao hàng đóng một vai trò quan trọng giúp giảm 10% chi phí vận chuyển đối với thương mại điện tử;

  • Một nửa số doanh nghiệp vừa và nhỏ thiết lập hoạt động kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử cùng với 40% doanh nghiệp cung cấp hàng hóa và dịch vụ thông qua ứng dụng di động;

  • Nhằm nâng cao chất lượng phục vụ của các dịch vụ công, bước đầu tiên là phải đảm bảo rằng 70% các thanh toán tiện ích phải được thực hiện thanh toán hoàn toàn bằng cách triển khai hợp đồng điện tử với người tiêu dùng.

Một yếu tố quan trọng cho quá trình tăng trưởng thương mại điện tử chính là các hình thức thanh toán điện tử. Thanh toán điện tử có thể khắc phục được quy trình phức tạp và tốn kém trong việc thu thập các khoản thanh toán bằng tiền mặt cho một sản phẩm hoặc dịch vụ được mua và bán trực tuyến. Ví dụ, việc sử dụng nhiều tiền mặt khi giao hàng có thể dẫn đến nhiều lần giao hàng không thành công hơn do người tiêu dùng không có khả năng thanh toán đối với hàng hóa đã mua, chính điều này đã làm tăng chi phí lao động trong việc thực hiện giao hàng nhiều lần ở chặng cuối. Thanh toán điện tử cũng góp phần nâng cao lòng tin của người tiêu dùng đối với các giao dịch thương mại điện tử, thông qua các giao dịch có tính minh bạch cao, giúp quá trình thanh toán diễn ra nhanh hơn, theo dõi tốt hơn, với chi phí giao dịch thấp hơn, tăng tính tiện lợi và kiểm soát được quá trình chống gian lận tốt hơn. Nhận thấy tầm quan trọng của thanh toán điện tử đối với thương mại điện tử, nhà cầm quyền của nhiều quốc gia đã đưa điều này vào kế hoạch quốc gia, với mục tiêu gia tăng hoạt động thanh toán điện tử lên tới 50% trên tổng số thanh toán cho thương mại điện tử.

Digibank text and image block
Digibank image and text block

Sự phát triển của ví điện tử hướng tới sự thống trị trong bối cảnh thanh toán điện tử

Theo Sách trắng của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số thuộc Bộ Công Thương, Việt Nam là một trong những thị trường thương mại điện tử triển vọng nhất châu Á với lợi nhuận từ thương mại điện tử đạt 15 tỷ USD trong năm nay và đã được chứng minh có thể trở thành một lực lượng triển vọng đang lên được nhắc đến. Quy mô thương mại điện tử của Việt Nam ước tính đạt 80,6 tỷ đô la Mỹ vào năm 2018, tăng 30% so với một năm trước đó. Cũng theo một nghiên cứu gần đây được thực hiện bởi Hội nghị Liên Hiệp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), riêng đối với ngành công nghiệp xử lý thanh toán trực tuyến, khối lượng giao dịch sẽ còn tăng với tốc độ nhanh hơn trong vài năm tới, khi đó các nhà cung cấp ví điện tử sẽ thống trị ngành xử lý thanh toán trực tuyến.

Ở châu Á, nơi mà thương mại điện tử đang tiếp tục phát triển với tốc độ nhanh chóng, người tiêu dùng đang có sự chuyển đổi từ phương thức giao hàng tận nơi sang các phương thức thanh toán điện tử để thay thế, thay vì sử dụng các hệ thống thanh toán điện tử truyền thống như thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ. Xu hướng này có thể sẽ phát triển và thậm chí còn rõ rệt hơn ở các thị trường mới nổi.

Một trong những lý do chính khiến người tiêu dùng ở các thị trường đang phát triển chuyển sang sử dụng các phương thức thanh toán điện tử để thay thế cũng có thể được so sánh với việc người tiêu dùng từ các thị trường phát triển có tỷ lệ sử dụng thẻ tín dụng để thanh toán cao hơn (ví dụ: Nhật Bản chiếm đến 68% so với Thái Lan chiếm 10% và so với Việt Nam chỉ chiếm 4%) là do thiếu phạm vi tiếp cận với ngân hàng truyền thống, đặc biệt là đối với nhóm khách hàng chưa có tài khoản ngân hàng cũng như chưa có tài khoản ngân hàng. Ngoài ra, các quy định của chính phủ và việc thiếu hệ thống thẩm định tín dụng được thể chế hóa như một rào cản hạn chế sự phát triển của thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ ở những nơi đó.

Trước đây, các nhà bán lẻ thương mại điện tử thường phải sử dụng dịch vụ “thu tiền khi giao hàng” (COD), trong đó khách hàng trả tiền mặt cho người giao hàng để nhận lấy sản phẩm. Tuy nhiên, COD tiềm ẩn nhiều rủi ro cho cả người bán và các nền tảng thương mại điện tử hoạt động như một nhà cung cấp dịch vụ trung gian. Những rủi ro này bao gồm người tiêu dùng không có mặt để thanh toán, dẫn đến việc giao hàng chặng cuối phải lặp lại, dẫn đến tốn kém và các nền tảng thương mại điện tử không thể xác minh xem đã thanh toán cho người bán hay chưa và rủi ro người tiêu dùng hủy đơn hàng và từ chối thanh toán.

Tại Việt Nam, các bên thứ ba cung cấp ví điện tử đang lấp đầy khoảng trống trong thanh toán điện tử cho các giao dịch thương mại điện tử do các nhà cung cấp thẻ tín dụng để lại. Các ví điện tử như: AirPay, ZaloPay, Momo và các nhà cung cấp khác giúp người dùng dễ dàng gửi tiền vào ví điện tử của họ từ nhiều nguồn khác nhau. Tiềm năng tăng trưởng mạnh mẽ trong phân khúc ví điện tử của ngành công nghiệp xử lý thanh toán trực tuyến sẽ thu hút nhiều nhà cung cấp ví điện tử hơn trong những năm tới, tăng cạnh tranh và giảm chi phí cho người tiêu dùng và doanh nghiệp. Mặc dù điều này cho phép người tiêu dùng lựa chọn dịch vụ ví điện tử phù hợp nhất với nhu cầu của họ, nhưng sự đa dạng của các loại ví điện tử có thể dẫn đến việc thiếu khả năng tương tác giữa các ví điện tử. Điều này là do hầu hết các nhà cung cấp ví điện tử không cho phép chuyển giá trị được lưu trữ sang nhà cung cấp ví điện tử khác.

Không phải ngẫu nhiên mà các nền tảng thương mại điện tử lớn (ví dụ: Alibaba) đã tung ra ví điện tử của riêng họ cho người tiêu dùng. Ví điện tử giúp các nền tảng thương mại điện tử thu được nhiều dữ liệu hữu ích hơn, tạo dựng được sự gắn bó của khách hàng, thúc đẩy dòng tiền giữa người bán, người mua cùng dòng tiền trong các mô hình kinh doanh khác, đồng thời thúc đẩy người tiêu dùng mua nhiều hàng hơn thông qua các mô hình kinh doanh này. Đối với người tiêu dùng, ví điện tử đã giúp tạo ra trải nghiệm người dùng tốt hơn trong trải nghiệm mua hàng trực tuyến và mang lại sự bảo đảm tốt hơn nhằm chống gian lận. Còn đối với các doanh nghiệp, việc người tiêu dùng sử dụng hình thức thanh toán trước giúp tăng trưởng dòng tiền cho cả người bán lẫn người mua, bên cạnh đó, các nền tảng thương mại điện tử cũng cho phép quản lý dòng tiền và rủi ro tốt hơn.

Những nỗ lực của chính phủ nhằm cải thiện dịch vụ thanh toán điện tử

Để giải quyết vấn đề này, thị trường cần sự hỗ trợ từ chính phủ quốc gia để giúp người dân tiếp cận tốt hơn với hình thức thanh toán trực tuyến cũng như tạo dựng niềm tin đối với các giao dịch điện tử. Các ngân hàng, cổng thanh toán và nhà khai thác thương mại điện tử cần hợp tác nhằm tạo điều kiện thuận lợi và hỗ trợ các chính sách của chính phủ để thúc đẩy cho quá trình sử dụng nền tảng thanh toán trực tuyến cũng như chia sẻ nền tảng cơ sở dữ liệu để giảm thiểu rủi ro cho người tiêu dùng.

Ông Nguyễn Kim Anh, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, cam kết sẽ tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý để xây dựng cơ chế, chính sách phát triển đối với thanh toán không dùng tiền mặt. Ngân hàng Nhà nước cũng đang tiến hành thí điểm hoạt động công nghệ tài chính trong lĩnh vực ngân hàng và cũng đưa ra các Thông tư hướng dẫn về việc mở tài khoản thanh toán có nhận dạng điện tử và xác thực khách hàng (ví dụ: eKYC). Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục hoàn thiện, nâng cấp hạ tầng thanh toán quốc gia, hạ tầng hệ thống thanh toán bù trừ tự động giao dịch bán lẻ để hỗ trợ xử lý tức thời các dịch vụ thanh toán trực tuyến.

Digibank text and image block